Spring naar inhoud

Een Leuvens team van forensisch experts onder leiding van Professor Cassiman gaat op zoek naar de overblijfselen van de laatste Burundese koning, Charles Ntare V, die in 1972 in duistere omstandigheden werd geëxecuteerd. Hier doen zij verslag.

Koning (nog) niet gevonden, maar missie positief afgesloten

Onze dag begon met een mooie terugreis van Gitéga naar Bujumbura.

In de vroege namiddag werden we daar op de Belgische ambassade verwacht voor een debriefing met BTC (Belgisch Technische Coöperatie) en met het DVI-team. Hier werden de positieve en minder positieve elementen van deze missie besproken. Belangrijke vragen die naar boven kwamen zijn onder andere:

  • Hoe gaan de Belgische en de Burundese regering in de toekomst aan deze missie werken?
  • Hoe moet de volgende fase georganiseerd worden?
    • Wie zal volgende getuigen ondervragen?
    • Wie zal instaan voor de onkosten?
    • Hoe kan Ishaka (de vereniging van de koninklijke familie) aan deze missie verder werken?

      De persconferentie

Vervolgens gingen we naar de minister van Jeugd, Sport en Cultuur, voor een gelijkaardige vergadering. Aansluitend was er een persconferentie, waarop de minister de Belgische experten uitvoerig bedankte. Verder werd benadrukt dat de missie grotendeels positief werd afgesloten. De resten van koning Ntare V zijn dan wel niet gevonden, maar er is door deze missie een onstuitbare beweging ontstaan bij de bevolking en er zullen zeker nog nieuwe getuigen naar boven komen. Opvallend bij deze persconferentie is dat sommige journalisten zeer pertinente vragen stelden.

Tot slot ook zelf nog even terugblikken op onze missie, die uit twee luiken bestond. Een eerste betrof het technische aspect: de staalname van de halfzus van Ntare V, prinses Rosa Paula, en van de koningin-moeder, na de opening van haar graftombe. Dat stuk is volledig geslaagd. Het vinden van de resten van koning Ntare V is uiteraard minder geslaagd.

Het tweede luik was het opstarten van een verzoeningsproces door deze symbolische daad van de regering, namelijk het officieel begraven van hun laatste koning. Dat is gelukt, beter dan verwacht zelfs.

Uiteraard blijven wij in de toekomst beschikbaar om de Burundezen bij te staan om aan dit proces voort te werken. Nu eerst de genomen stalen analyseren in Leuven.

Al bij al was het een fantastische ervaring!

Advertenties

Einde van de missie in Gitéga

Vandaag ontmoetten we op de site de minister van Jeugd, Sport en Cultuur – verantwoordelijk vanuit de regering voor onze missie – die ter plaatse poolshoogte komt nemen van de vorderingen. Samen met de neef van Ntare V en de lokale gouverneur bespreken we de situatie en het gebrek aan correcte informatie voor de start van deze missie. De minister wil alles in het werk stellen om de resten van Ntare V toch te vinden voor ons vertrek. De neef wil dat we nu onmiddellijk opgravingen starten in het militaire kamp en ook nog in de gevangenis. We zeggen hen dat we zullen doen wat ze willen, ook als is de evidentie bedenkelijk. Anderhalf uur later zijn 20 nieuwe werklui aan het graven op een site in het militaire kamp en beginnen de graafwerken in de gevangenis, allemaal betaald door de neef. This is Africa …

Bezoek van de ambassadeur (links)

Inmiddels is ook onze ambassadeur aangekomen om de vooruitgang te bekijken. Rond 16u worden we gewaarschuwd dat er in de gevangenis resten zijn bovengehaald. Samen met de Canvas-ploeg stappen we af in de gevangenis, onder grote interesse van de gevangenen. Het blijken dierlijke resten te zijn … eigenlijk geen verrassing.

De laatste inspanningen op de site

De site wordt gesloten om 17u. Geen resten gevonden, maar we moeten terug naar huis. Einde van de missie in Gitéga. Moe maar tevreden: er is heel wat werk geleverd en de toekomst ziet er nu veel beter uit. Morgen zitten we hierover samen met de minister en de ambassadeur in Bujumbura.

Hierover later meer.

Geen verrijzenis op Pasen

Vandaag Pasen, maar geen verlofdag voor ons team. Er wordt door 15 in plaats van 30 man voortgegraven op de site, al zijn de werkuren door het DVI-team wat aangepast: van 8 tot 16u in plaats van de gebruikelijke 7 tot 17u, meestal zonder veel verpozing en voor weinig geld, zo’n 1,5 euro per dag.

In de gevangenis van Gitéga

Er werd ons een nieuwe getuige gemeld vanuit de site. Deze Germain was gevangene in de centrale gevangenis van Gitéga in verschillend periodes, onder meer nog in 2005. Hij vernam daar van medegevangenen dat er een plaats was waar bij werken een kruiwagen werd gevonden met resten van een mens. Het gerucht ging dat dat de resten van Ntare V waren. Met toestemming van de directeur van de gevangenis zijn we ter plaatse afgestapt, omringd door tientallen gevangenen, om deze mogelijke site te bekijken. Na verhoor van een reeks getuigen, die mogelijk aanwezig waren bij deze ontdekking, hebben we besloten dat deze piste te weinig overtuigend was. Indien de Burundesen in een later stadium wensen deze piste te volgen zijn we steeds bereid DNA-analyse op de gevonden resten uit te voeren.

Interview van de getuigen

Op de site zelf geen verrijzenis. De proefsleuf van 15 op 3 m leverde voorlopig geen resten van de koning op. Geen probleem, we openen een nieuwe sleuf van 15 op 4 m in de richting van de baan. Morgen weten we meer.

We blijven optimistisch

Om een idee te krijgen van de structuur van kerkhoven hier ter plaatse hebben we vandaag enkele kerkhoven bezocht. De manier waarop doden begraven worden in de kerkhoven en de precieze lokalisatie van de graven ten opzichte van elkaar zijn belangrijk om de site waarop nu gegraven wordt beter te kunnen inschatten. En om na te gaan of onze proefsleuf breed genoeg is om resten te kunnen vinden. Op deze kerkhoven werd vlug duidelijk dat de lichamen zeer dicht bij elkaar begraven worden en dat elke beschikbare centimeter gebruikt wordt, waardoor we mogen aannemen dat onze benadering voor het vinden van de grenzen van een kerkhof steekhoudt.

Ambassadeur Baranyanka bij het graf van zijn broers, die terechtgesteld werden voor de moord op Rwagasore.

Tijdens één van deze bezoeken zijn we op de grafzerken van de broers van ambassadeur Baranyanka gestoten, de man die heel wat getuigen en informatie over deze missie heeft verzameld. Deze broers werden als opdrachtgevers van de moord op Rwagasore – de oudere zoon van de mwami (koning) en halfbroer van Ntare V die een onafhankelijkheidspartij had opgericht – terechtgesteld in 1963, samen met de moordenaar.

Werken op de tweede site

Intussen werden er op de site, in de nieuwe proefsleuf, weer enkele babyresten gevonden. Na verder graven zonder op verdere beenderen te stoten, is de vermoedelijke rand van het kerkhof nu duidelijk. Aangezien getuigen duidelijk stellen dat Ntare V begraven werd aan deze rand, werd in overleg met de Belgische ambassadeur beslist om dwars op deze eerste proefsleuf een tweede sleuf van 15 m x 3 m af te graven. De graafploeg ging meteen aan de slag, zodat we nu reeds op 40 cm diepte zitten. We blijven optimistisch, al verloopt er weer een dag zonder resten van de koning …

Afdalen in de graftombe van de koningin-moeder

Onze dag begon met de opening van de graftombe van koningin-moeder Baramparaye, die hier begraven ligt sinds 2007. Deze staalname is belangrijk omdat mitochondriaal DNA van moeder en kind identiek moet zijn. De rechtstreekse verwantschap tussen de koningin-moeder en haar zoon Ntare V is dus essentieel in de identificatie van de resten van de koning.

Aan de graftombe

Na het verwijderen van de bovenste laag van de tombe – tegeltjes uit email – stootten de werkers op verschillende lagen van gewapend beton. De Afrikaanse inventiviteit zorgde er echter voor dat de graftombe relatief snel geopend was. De kist lag op twee meter diepte en er was veel afbraakmateriaal. Om dat wat op te kuisen daalde DNA-specialiste Anja Gilissen als eerste af in de tombe. Daarna ging ik op mijn beurt de ambachtelijke houten ladder af, voor de staalname. Teamorganisator Iris Rens assisteerde ons van bovenaf. Tegen de middag was de klus geklaard en hadden we enkele tanden en botfragmenten die ons voldoende DNA zouden moeten opleveren.

DNA-specialiste Anja Gilissen daalt af in de tombe.

De eerste volwassen menselijke resten

In de namiddag werden we naar de site geroepen met de melding dat er volwassen menselijke resten waren gevonden. Aangezien het lichaam in een speciale positie lag en in een deken was gewikkeld, zoals de getuigen hadden aangegeven, was dat hoopvol nieuws. Toen we op de site aankwamen, was intussen duidelijk geworden dat het over een vrouw ging. Getuige Alfred werd erbij geroepen en hij bevestigde dat we op het nieuwe kerkhof aan het graven waren. Dat was positief: enkele getuigen hebben de rand van dit kerkhof aangeduid als de plaats waar de koning werd begraven. Geen reden tot defaitisme dus. Er is nog hoop!

Ondertussen was ook de Belgische ambassadeur Jozef Smets op de site aangekomen. In overleg met hem werd beslist om op zoek te gaan naar de grens van dit tweede kerkhof. Dat gaan we doen door middel van een proefsleuf van 2 op 30 meter waarvan de bovenlaag vandaag nog werd afgegraven.

De bovenlaag van de proefsleuf wordt afgegraven.

Een nieuwe dag, een nieuwe site

Vandaag startte onze dag met een adembenemende tocht naar Gitéga.

Onze eerste halte was de graftombe van de koningin-moeder van Ntare V, waar we een ontmoeting hadden met haar zus en neef. De opening van deze tombe, die morgen zal plaatsvinden, is emotioneel zeer moeilijk voor deze familieleden. Mijn gesprek met hen over het belang van de opgraving heeft hen gerustgesteld. Ze hebben mij eveneens hun volledige medewerking aan deze missie beloofd.

Vervolgens werden we ontvangen bij de gouverneur van Gitéga, Sylvestre Sindayihebura, blijkbaar de lokale verantwoordelijke, die ons verder begeleidde naar de site. Daar wachtte ons een grote verrassing: het is niet bij het ene gevonden lichaam gebleven, het waren er ondertussen zes! De zes lichamen bleken echter alle van kinderen te zijn, het gevolg van een belangrijke kindersterfte in vroegere tijden. Géén spoor van een volwassene, ook niet van Ntare V. Tijd om wat onduidelijkheden uit te klaren… Het eerste probleem was dat de grenzen van het kerkhof niet duidelijk waren. We vroegen de gouverneur een paar lokale getuigen te zoeken die voldoende oud waren om de geschiedenis van de kerkhoven te kennen. Nu bleek dat er twee kerkhoven geweest waren, een oud en een recenter. De plaats waar wij aan het graven zijn, bleek dus het meest recente kerkhof te zijn, vandaar al die resten.

Met archeologe Eline Schotsmans op de 'oude' site.

En nu? In overleg met onze ambassadeur werd beslist deze site terug te sluiten, wat de graafploeg al zingend deed.

Ik heb getuige Déo dan opgeroepen voor een laatste – voor mij eerste – interview. Na een informatief en zeer overtuigend gesprek, waarin Déo heel wat details prijs gaf voor de camera van VRT, hebben we een nieuwe site kunnen afbakenen. De koning zou in dit nieuwe kerkhof begraven zijn samen met zes getuigen, wat ergens logisch is in hun filosofie als je er over nadenkt…

Ook Ishaka was op de site aanwezig met getuige Nestor. Deze ex-militair is er van overtuigd dat Ntare V begraven ligt op het militaire domein.

Nestor is echter geen ooggetuige, maar heeft dit verhaal van “horen zeggen”. Na een bezoek aan deze site op het militaire kamp is het onwaarschijnlijk dat we deze piste verder zullen uitwerken, alhoewel…

De eerste spadesteken op de nieuwe site.

Menselijke resten gevonden, maar…

Vandaag hebben we ons willens nillens vooral beziggehouden met het inhalen van een begrijpelijke achterstand in onze voorbereidingen van de volgende stap van onze missie, namelijk de tocht naar Gitéga, de plaats van het misdrijf. Verder hebben we de persartikels verzameld en nog enkele interviews gegeven voor de Burundese radio en voor onze eigen Radio 1.

Beluister het Radio 1 interview

Wegens de grote vraag naar kamers in het plaatselijke hotel zullen wij pas morgenvroeg naar de site in Gitéga kunnen vertrekken. Het kleine stadje is een dergelijke toeloop van nieuwsgierigen niet gewoon, al is het de vroegere hoofdstad van het land, waar ook het koninklijk paleis stond.

Het stadje Gitéga

Op onze weg daarheen zullen we halt houden bij het graf van de koningin-moeder. Zij ligt begraven in een graftombe in Gitéga, die we in de namiddag zullen laten openen zodat we stalen zullen kunnen nemen voor DNA-analyse.

Om 11u worden we verwacht bij de gouverneur van Gitéga, Sylvestre Sindayihebura.

Daarna brengen we een bezoek aan de site zelf. Heel spannend, want deze middag kregen we telefoon van onze mensen ter plaatse dat zij menselijke resten hadden gevonden! Echter, dicht tegen de site die nu wordt afgegraven bevond zich vroeger een kerkhof, dus hebben de gevonden lichamen meer dan waarschijnlijk niets te maken met Ntare V. Morgen zullen we ter plaatse kunnen beoordelen wat het belang van deze menselijke resten kan zijn en of ze iets te maken hebben met het Ntare V-verhaal.

Alleszins zullen onze archeologe en het DVI-team morgen verdergraven en de site volledig afwerken. Hun opdracht is fysiek zeer zwaar. Hitte en volle zon gedurende een ganse dag, met af en toe een tropische bui, maken hen het leven niet makkelijk en dan spreken we nog niet over de luxe van hun verblijfplaats…

Met spanning kijken we uit naar morgen.

%d bloggers liken dit: